• WELKE SOORTEN MICROFOONS ZIJN ER? •

Microfoons zijn er in allerlei soorten, maten en vormen. Daarnaast heb je microfoons voor allerlei verschillende toepassingen. Dit artikel richt zich vooral op microfoons die van toepassing zijn voor het vastleggen van geluid (bij beeld), muziek en spraak. Microfoons voor medische toepassingen, wetenschappelijk onderzoek, ultra-soon geluid, onderwatergeluid, en dergelijke laten we voor nu even buiten beschouwing.

Je kunt microfoons op allerlei manieren in categorieën onderverdelen.
In dit artikel bespreken we de meest voorkomende microfoons op basis van het werkingsprincipe, de richtingskarakteristiek, de toepassing en de microfoon-aansluiting.

Inhoudsopgave

1. Het werkingsprincipe

Microfoons zetten geluid om in een elektrisch signaal. Dit kan dan vervolgens worden versterkt of worden opgenomen. Er zijn verschillende manieren waarop microfoons geluidsgolven kunnen omzetten in variaties van elektrische spanning. 
Ik zal niet te veel ingaan op het technische aspect van de werking. Wel is het handig om je er bewust van te zijn dat de werking van een microfoon behoorlijk impact heeft op het resultaat van de geluidsopname.
Hieronder staan waarschijnlijk de meest voorkomende type microfoons die je tegenkomt:

Dynamische microfoon

Zoals de naam al doet vermoeden is de werking van de dynamische microfoon vergelijkbaar met die van een dynamo (zoals op een fiets). Beide apparaten zetten beweging om in elektrische energie via een koperen spoel die in een magnetisch veld beweegt. In een dynamische microfoon zit een dun membraan dat door geluidsgolven in trilling wordt gebracht. Aan dit membraan zit een klein spoeltje bevestigt dat precies met de geluidsgolven meetrilt. Binnen dit spoeltje zit een magneet. Hierdoor beweegt het spoeltje zich in een magneetveld en wordt er een inductiespanning gegenereerd. Dynamische microfoons hebben een vrij eenvoudige, maar robuuste constructie. Hierdoor zijn de meeste varianten goed betaalbaar en kunnen dynamische microfoons bovendien, over het algemeen, een hoge geluidsdruk aan. Daarnaast zijn ze vaak bestand tegen een stootje. Dynamische microfoons zijn minder gevoelig dan bijvoorbeeld condensator microfoons en worden vaak vrij dicht op de geluidsbron geplaatst. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat dynamische microfoons geschikt zijn voor luide geluiden en dan ook vaak bij (live)optredens worden ingezet.

Image by: Banco (Wikimedia Commons), licentie CC BY-SA 3.0

1. geluid – 2. membraan – 3. spoel – 4. magneet – 5. signaal




Condensator microfoon 

Een condensator microfoon heeft ook een membraan, dit is vaak flinterdun. Dit membraan zit echter niet vast aan een spoel, maar is een van de platen van een plaatcondensator. Op deze plaatcondensator staat een spanning. Daarom moeten condensator microfoons fantoomvoeding (48 volt) krijgen om te kunnen werken. Wanneer het membraan door geluidsgolven gaat trillen, verandert de afstand tussen de twee platen. Hierdoor ontstaat een verandering in de spanning. Doordat het membraan van een condensator microfoon dunner is dan een dynamische microfoon en niet bevestigd is aan een spoel, kan het membraan sneller trillen. Hier zit dan ook een groot verschil tussen dynamische microfoons en condensator microfoons. Condensator microfoons hebben een groter frequentiebereik en kunnen geluid met meer detail weergeven dan dynamische microfoons.
Bij condensatoren wordt er vaak een onderscheid gemaakt tussen grootmembraan condensator microfoons en kleinmembraan condensator microfoons. Grootmembraan condensator microfoons zie je vaak in opnamestudio's gebruikt worden voor zang, voice-over en akoestische instrumenten. Ze worden vaak gekozen vanwege hun warme en volle geluid. Kleinmembraan condensator microfoons klinken juist transparanter en realistischer doordat hun lichte, kleine membraan sneller reageert op geluidstrillingen, vooral in het hoog. Hierdoor registreren ze transiënten (percussieve details) beter en worden ze uitgekozen vanwege hun accurate en gedetailleerde weergave. Condensator microfoons kunnen ook heel erg klein worden gemaakt. Lavalier microfoons (dasspeld microfoons) zijn bijvoorbeeld vrijwel altijd condensator microfoons. 

Image by: Banco (Wikimedia Commons), licentie CC BY-SA 3.0

1. geluid – 2. membraan – 3. achterplaat van condensator – 4. voeding  – 5. weerstand – 6. signaal



 

Ribbon microfoon

Een Ribbon microfoon (ook wel bandmicrofoon of lintmicrofoon genoemd) heeft ongeveer dezelfde werking als een dynamische microfoon. Een ribbonmicrofoon heeft echter in plaats van een membraan met een spoel, een dun lintje/bandje (vaak van aluminium) dat de trillingen opvangt. Het bandje fungeert als een spoel met één wikkeling en vangt trillingen van zowel de voor- als achterkant van de microfoon goed op. Geluid van boven, onder, links en rechts brengen het lint echter niet snel in beweging. Vanwege deze bouw heeft de microfoon vrijwel altijd een bi-directionele (figure 8) richtingskarakteristiek. Uitzonderingen daar gelaten, nemen ribbon microfoon daardoor geluid van zowel van voren als van achteren even hard op. Ribbon microfoons hebben een specifieke warme klankkleur. Ze zijn een stuk minder gevoelig voor hoge frequenties als condensator microfoons. Dit maakt dat ze akoestische instrumenten zoals gitaar en piano mooi 'rond' kunnen opnemen en wat minder snel 'schel' gaan klinken. Ribbon microfoons kunnen prima tegen hard geluid, maar het lint in de ribbon microfoon is wel erg gevoelig voor druk en wind. Blaas dus niet in een ribbon microfoon en gebruik een popfilter als je zang of spraak opneemt.


 

Overige microfoons

Dynamische microfoons, condensator microfoons en ribbon microfoons kunnen binnen de studio en live-audio wereld gezien worden als de 3 meest voorkomende hoofdtypen. Maar er zijn zeker nog een hoop microfoons met andere werkwijzen. Hier ga ik in dit artikel niet veel verder op in, maar enkele voorbeelden zijn:

  • Piëzo microfoon (contactmicrofoon) - wordt veel gebruikt voor het versterken van akoestische instrumenten zoals gitaren en violen.
  • Pressure Zone microfoon (grensvlakmicrofoon) - wordt veel gebruikt voor het opvangen van geluid op vergadertafels, maar je komt ze ook regelmatig tegen op het podium voor het versterken van de bass drum.
  • ECM (Electret Condenser Microphone) en MEMS (Micro-Electro-Mechanical Systems) - vanwege hun kleine formaat op grote schaal gebruikt in electronica.
  • Koolmicrofoons (van grofweg 1890 tot 1980 gebruikt voor radio en telefonie.
  • Lasermicrofoon - ideale microfoon voor spionage waarbij een laser op een oppervlak, vaak een raam, wordt gericht. Doordat aan de andere kant van het raam geluid wordt geproduceerd gaat het raam trillen. Omdat de laserstraal reflecteert op het trillende oppervlak wordt een trillende lichtstraal teruggestuurd. Deze kan dan weer omgezet worden naar een audiosignaal. 

 

2. De richtingskarakteristiek

Microfoons kun je ook onderverdelen in richtingskarakteristiek. De richtingskarakteristiek van een microfoon geeft geeft aan vanuit welke kant een microfoon geluid opvangt en welke richtingen hij juist negeert. Lees meer over de belangrijkste richtingskarakteristieken voor microfoons op de pagina: welke richtingskarakteristieken zijn er?.



3. De toepassing

Naast de werkwijze en de richtingskarakteristiek kun je microfoons ook onderverdelen in het doel waarvoor je de microfoon gebruikt. Vaak is de vorm waarin de microfoon is gebouwd hier ook doorslaggevend in. Zo kunnen een studiomicrofoon, en een lavalier (dasspeld microfoon) beide condensator microfoons zijn met dezelfde richtingskarakteristiek en dezelfde aansluiting. Toch zien ze er allebei totaal verschillend uit en worden ze ook in andere situaties ingezet. Er zijn natuurlijk een hoop doeleinden waarvoor je een microfoon wilt gebruiken, maar enkele veel voorkomende microfoons voor het vastleggen van audio, muziek en spraak (bij beeld) zijn: 

Dynamische zangmicrofoon

Dit is waarschijnlijk de meest bekende microfoon en degene waarmee iedereen wel eens in aanraking is gekomen. De dynamische zangmicrofoon is gemaakt voor op het podium en heeft vaak een cardioïde richtingskarakteristiek. Hierdoor is hij minder gevoelig voor omgevingsgeluid. Dynamische zangmicrofoons voor op het podium zijn bovendien robuust en kunnen tegen een stootje, vocht en hoge geluidsdruk. De meest bekende en meest gebruikte dynamische zangmicrofoon is waarschijnlijk de Shure SM58.


Lavalier of dasspeld microfoon

Een lavalier microfoon wordt ook wel een dasspeld microfoon, lapel microfoon of clip microfoon genoemd. Het is een kleine microfoon met een clipje. Hierdoor kun je hem makkelijk bij iemand aan de kleding (bijvoorbeeld bij de kraag) vastzetten. Het voordeel van een lavalier is dat deze klein is en (als je de kabels netjes wegwerkt) dus redelijk onopvallend is. Zorg er wel voor dat de dasspeld microfoon niet tegen of onder kleding zit. Hierdoor hoor je snel geritsel van kleding. Ga je buiten opnemen, zorg er dan voor dat je een windkap of pluis op de microfoon plaatst.


Draagbare recorders (field recorders)

Draagbare digitale recorders, of ook wel portable audiorecorders genoemd zijn kleine recorders met vaak twee ingebouwde microfoons. Deze zijn vaak in een X-Y of A-B positie geplaatst waardoor je een stereo-opname krijgt. De recorders zijn makkelijk mee te nemen en daarmee is ergens ter plekke geluid opnemen erg eenvoudig. De audio wordt meestal opgeslagen op een (micro) SD-kaart. Naast de ingebouwde microfoons hebben veel digitale recorders nog eens 2 (Zoom H5) of 4 (Zoom H6) extra microfoon-ingangen.

 

Reporter microfoon 

Een reporter microfoon wordt veel gebruikt door verslaggevers en journalisten. Het is vrijwel altijd een dynamische microfoon met vaak een omni-directionele richtingskarakteristiek. Ze pikken geluid op van alle richtingen en zorgen er daarmee voor dat beide partijen goed verstaanbaar zijn. Ze zijn daardoor wel gevoeliger voor het oppikken van omgevingsgeluid. 
Vaak hebben reporter microfoons een langer handvat, zodat de interviewer de microfoon gemakkelijk dicht bij de mond van de spreker kan houden.


Richtmicrofoon (of shotgun microfoon)

Shotgun microfoons of richtmicrofoons worden vaak gebruikt bij filmopnamen, TV-programma’s, omgevingsgeluid bij natuuropnamen, sportwedstrijden en evenementen. Richtmicrofoons hebben een supercadioïde of hypercardioïde richtingskarakteristiek, maar zijn nog gevoeliger gemaakt voor geluid van voren. Zoals de naam al doet vermoeden kun je deze microfoons, zelfs met enige afstand, goed richten op de geluidsbron. Omgevingsgeluid wordt ook opgenomen, maar is meer op de achtergrond hoorbaar.


Studiomicrofoon

In geluidsstudio’s worden allerlei verschillende soorten microfoons gebruikt. Zowel dynamische, condensator en ribbon microfoons. Voor akoestische instrumenten zoals zang, akoestische gitaar, blaasinstrumenten en piano worden vaak condensator microfoons gebruikt (deze hebben een helder en gedetailleerd geluid) of ribbon microfoons gebruikt (deze klinken wat warmer en zijn wat minder scherp in het hoge frequentiegebied). Voor zang opnamen wordt vaak, maar niet noodzakelijk, gebruikt gemaakt van condensator microfoons met een groot membraan. Dynamische microfoons worden vaak gebruikt voor elementen met een hoge geluidsdruk zoals onderdelen van het drumstel of gitaar en -basversterkers.

 

4. De aansluiting

Microfoons heb je uiteraard met allerlei verschillende aansluitingen. De meest gebruikte standaard aansluiting in professionele setups is XLR. Andere bekende aansluitingen zijn jack-aansluitingen (6,3mm en 3,5mm). Moderne microfoons zijn er ook met USB, USB-C of Apple lightning-connector.
Meer informatie over de meest voorkomende aansluitingen vind je hier.

 

* Transparantie: Bovenstaand artikel kan affiliatielinks bevatten. Als je via deze link een aankoop doet op platforms zoals Bol.com of Bax Music, ontvangt Sawsonic een kleine commissie zonder extra kosten voor jou.